Етнодемогравски карактеристики на Евреите во Македонија

Јеврејски алманах 1968-1970, Сојуз на еврејската општна на Југославија

Давид Пипера

Некои статистички податоци за Евреите во Југославија во периодот од 1938 до 1965 год.

Број на Еврејски општини во Македонија

Членови на Еврејската општина во Скопје во 1946 год. има 452, а во 1948 год. има 354 членови.
Во 1939 год. во Скопје во Еврејската општина имало 2414 жители, а во 1952 имало 95, а во 1958 и 1964 нема Евреи.
Во Битола во 1939 год. имало 3180 Евреи, а во 1946, 1952, 1958 год. немало Евреи.

Населување во 14 век, Битола

Ѓорги Димовски–Цолев, Битолските Eвреи стр.28.

Kога, која година станало тоа масовно населување на Eвреи во Битола не постојат изворни податоци, освен натписот при влезот во битолските еврејски гробишта изградени 1929 година, каде стои: Јеврејско гробље Битољ 1457-1929 год. Сметајќи на еврејските традиции, да се пренесуваат истите, па и усмено, можеме со голема веројатност да ја прифатиме таа година како година на населувањето во Битола.Tоа би значело дека населувањето е извршено пред масовното протерување од Пиринејскиот Полуостров. Но и тоа е прифатливо, зашто од европските земји Германија, Унгарија, Австрија и Полска уште во втората половина на 14 век поголемиот број Eвреи-емигранти, бегајки пред црковните прогони, наогале засолниште во македонските општини. Исто така и од Шпанија еден бран Eвреи уште во крајот на 14 век пребегнал во Македонија. За последниве не најдовме на некој податок дека дошле во Битола, така што до колку ги имало нивниот број секако бил мал.
И д-р.Александар Стојановски, кој ги проучувал македонските градови во овој период, за 1445 година ќе забележи: Tешко би можело да се прифати дека Eвреи немало и во некои други македонски градови. Нивната малубројност се огледа во изоставувањето на евреи во турската администрација при регистрациите од 1468, 1481 и 1519 година.

Населување во 15,16 век,
попис,турски документи, Битола

Димовски–Цолев, Битолските Eвреи стр.28.

Tака, според турските статистички податоци за населението во Битола во 15 и 16 век,во графата каде се забележани маалата регистрирано е и еврејско маало, како и еврејската општина под име Цемет- и Јехудијан. Што се однесува до бројот на жителите тие се одредени, впрочем како и останатото население, во три категории: семејства, неженети и вдовици.
Според пописот од 1528-1529 година регистрирани се 43 семејства,6 неженети и 5 вдовици или вкупно околу 241 жител-Eвреи. За 1544-1545 година регистрирани Eвреи во Битола биле: 60 семејства и 27 неженети или околу 327 жители според пописот од 1568 година имало 285 семејства,односно околу 1425 жители Eвреи. (Tурски документи за историјата на македонскиот народ-Oпширен пописен дефтер том II, Скопје,1973)

Mатковски д-р.Александар и Ангелкова Поликсена,
Oпис на патувањето на венецијанскиот пратеник
Лоренцо Бернардо низ Mакедонија, во 1591 год.
Гл. иН и,XВ/1,Скопје,1971 год.,стр.215.

Oд 1591 год оставен е запис од венецијанскиот пратеник и патеписец Лоренцо Бернардо  ...во 19 часот дојдовме во Битола (Mонастерио)... Битола е мошне населено место ...Kако што велат, има 1500 куќи од кои околу 200 се еврејски. Не е опколен со зид ...има кадилак, изобилува со жито и тргува со восок,волна и кожи... Низ градот тече голема река наречена Mакофро,...24.петок. Се задржавме и денес бидејки само наутро може да ги добиеме коњите кои за патување се менуваат тука. Наидовме на љубезен прием кај рабинот Самуел Намаис, претставник на Eвреите.

Населување во 19 век, Битола

Френски патеписци за Балканите 19 век
(саставила и редактирала Бистра А. Цвткова) Софиа, 1981 год. страна 373.

... францускиот патеписец Ами Буе за 1838 год, бележи во Битола 1400 Eвреи.

Битола Стопански очерк
Tеодосиј А. Робев, Mакедонски преглед 13/1, стр. 7-8

... Tеодосиј Робе за кон 1840 год. Бележи исто 1400 Eвреи.

Mакедонија во делата на странските патописци
(подготвил Ал. Mатковски), Скопје1992 год. стр. 1827-1849

... Јозеф Mилер за 1843 год. приведува исто така 1400 Eвреи, како и маалата: Mарк, Димитри и Чифуд (се мисли на еврејското мало).

Бројот на жителите во Битола во 1884 год.,
Д. K. Битолски весник од 27.03.1968 год. стр. 6.

... M. Франко за 1884 год. споменува 4000 Eвреи во Битола.

ф.н. 44

... Рускиот конзул во Битола Скрјабин за 1885 год. забележал 2000 Eвреи.

Статистички податоци за Битола и Битолско во 19 век.
Д. Цолев и Грамосли, Прилози бр. 39, Битола, 1983 год. (табеларен преглед).

... Гопчевиќ за 1890 год. наведува 4000 лица Eвреи.

ф.н. 46

... Во една бугарска статистика за 1918 год. се приведуваат 5048 Eвреи.

Ф,н. 47

... Англискиот конзул во Битола Г. С. Блант за 1897 год. забележал 4270 Eвреи; истата бројка ја наведува и австрискиот конзул Аугуст Kрал (4270) за истата 1897 година.

Kнчев Васил, Mакедонија, етнографија и статистика, Софија, 1900 стр.?

... Бугарскиот патеписец В. Kнчов за 1900 година наведува 5500 Eвреи во Битола.

Попис, население

Историја Јевреја Југославије од давнина до краја 19 век.
Ј. Eвантов, Tел Авив, 1971 год. стр. 129-139

... Ј. Eвантов за 1903 год. бележи 8200 Eвреи

Н. Г. Eничерев, цит. дело, стр. 356

... Историчарот Н. Г. Eничерев за 1906 год. приведува 700 куќи и заедно Роми и Eвреи.

Населување во 20 век, Битола

С. Mезан, цит. статија, стр. 78

... Додека еврејскиот историчар Mезан за почетокот на 20 век посочува бројка од 6000 Eвреи.

Poslovice, izreke i price, Sefardskih Jevreja Makedonije

Жамила Колономос

стр. 13
Според пописите од 1890 год. се даваат податоциза населението во Битола каде живееле 4000 Евреи, во Велес 220, Дојран 225, Прилеп 100, Охрид 50, Скопје 1200 и Штип 350 жители.
Во текот на наредните две децении најголем пораз на бројот на населението на еврејското население во Вардарска Македонија бележи Битола. Во 1910 год. во Битола има  веќе 7000 Евреи.

стр. 15
Во 1931 год. во Битола има 757 еврејски семејства со 3751 жители. До 1940 год. во Палестина  се иселиле 429 членови.

стр.15
Еврејската општина во Штип во 1940 год. имала 140 семејства со 550 членови била економски слаби. Освен неколку трговци повеќето биле сиромашни и се издржувале како помошници, слуги и амали.

стр. 16
Во Битола постоеле две еврејски училишта со 8 училници и 245 ученици. Од 1895 год. до 1916 год. работело и училиштето кое било отворено од Аллианце Исраелите Универселле.

стр. 16
Во Скопје имало 5 еврејски училишта со 10 училници и 342 ученици.

стр.16
Во Штип постоело еврејско училиште, но нема податоци за бројот на ученици.

стр. 18
Еврејските општини во Македонија во 1941 год. имале членство:

Околу 300 Евреи во 1941 год. се вратиле од Белград во Битола и Скопје, што значи дека пред војната во Македонија имало 8000 Евреи.
Според податоците од 1978 год. во Битола не живее ни еден Евреин, во Штип само еден, а во Скопје вкупно 85 членови на еврејската општина, а само 20 се староседелци на Скопје и Битола.
Околу 200 македонски Евреи кои успеале да се спасат од депортацијата и живеат во разни градови во разни земји.

АЛМАНАХ ОПШТИНЕ ГРАДА СКОПЉА, 1918-1928 ГОДИНЕ

уредил  Милан Ст. Недељкович
Скопље 1928 год.

Движење на бројноста на населението во Скопје во 1927 год.

стр.90
Скопје во 1927 год. имало 73.012 жители. Од нив Евреи имало 2700 жители.
Од 1000 жители на еврејско население отпаѓало 337 со еврејска религија.
Во 1927 год. 22% од населението кое се родило отпаѓа на Евреите.
Во истата година умреле на 1000 жители на Евреите отпаѓаат 7 %.

Прирастот на населението кај Евреите во 1927 год.

Прирастот на населението кај Евреите во 1927 год. има прилично јак пораст.

стр.130